Khi AI Agent Cần Một Chiếc Ví: Circle Agent Stack Và Câu Hỏi Ai Sẽ Làm Chủ Nền Kinh Tế Máy Móc

Hôm nay tôi muốn bắt đầu bằng một buổi thuyết trình không có mã nguồn, không có whitepaper dài năm mươi trang, chỉ có một sân khấu tại Agentic AI Summit và một lời tuyên bố đầy tham vọng. Circle trình diễn Agent Stack, bộ công cụ cho phép các AI agent sở hữu ví blockchain, thực hiện thanh toán tự động và tham gia vào một mạng lưới tài chính không cần con người can thiệp từng bước. CEO Jeremy Allaire gọi USDC là “tiền của máy móc”. Tôi ngồi ở hàng ghế thứ ba, ghi chú lại ý tưởng đó, nhưng trong đầu tôi lúc ấy không phải là câu hỏi về công nghệ. Tôi không quan tâm đến việc ví của một agent có thể gửi bao nhiêu USDC mỗi giây. Tôi quan tâm đến một câu hỏi sâu hơn, câu hỏi mà không ai trong hội trường phủ đầy ánh đèn đó đặt ra: Khi một cỗ máy được cấp quyền chi tiêu, ai sẽ chịu trách nhiệm trước pháp luật? Và nếu USDC trở thành lớp thanh toán chuẩn cho nền kinh tế máy móc, liệu chúng ta có đang thay một trung gian cũ bằng một trung gian mới, lớn hơn, khó kiểm soát hơn nhưng vẫn mang nhãn hiệu “phi tập trung”? Mỗi block là một cơ hội để viết lại luật chơi, nhưng câu hỏi là ai có quyền viết thứ luật đó. Khi tôi nhìn vào Agent Stack, tôi không thấy một sản phẩm công nghệ. Tôi thấy một nước đi kiến trúc. Và người chơi cờ này đang đặt quân hậu lên bàn. Bối cảnh cần nói rõ: Circle không phải là một công ty khởi nghiệp nhỏ đang thử nghiệm điều gì đó mới mẻ. Họ đã tồn tại từ năm 2012, sở hữu USDC, stablecoin lớn thứ hai thế giới với nguồn cung khoảng sáu mươi tỷ đô la Mỹ tại thời điểm cuối năm 2025. Họ có giấy phép BitLicense của New York từ năm 2018, tuân thủ MiCA của châu Âu, có giấy phép dịch vụ thanh toán của Singapore và gần đây đã nộp hồ sơ S-1 lên SEC để chuẩn bị cho một đợt IPO mà thị trường định giá tiềm năng từ một trăm năm mươi đến hai trăm tỷ đô la. Điều đó nghĩa là gì? Nghĩa là Circle không cần gây quỹ qua token. Họ có vốn, có quan hệ chính phủ, có bảng cân đối kế toán với hơn tám mươi phần trăm danh mục đầu tư nằm trong trái phiếu chính phủ Mỹ. Họ là một ngân hàng thực thụ trong hình hài của một công ty blockchain. Bối cảnh thứ hai là thị trường stablecoin đang phân cực. Tether vẫn dẫn đầu với thị phần khoảng bảy mươi phần trăm và nguồn cung lên tới một trăm hai mươi tỷ đô la. USDC tụt lại phía sau với khoảng hai mươi hai phần trăm thị phần. Nhưng nếu nhìn kỹ vào dữ liệu sử dụng trên chuỗi, một điều thú vị lộ ra: USDC chiếm khoảng bốn mươi lăm phần trăm khối lượng giao dịch trên các giao thức DeFi lớn như Aave, Compound, Uniswap, trong khi USDT chủ yếu thống trị các sàn giao dịch tập trung ở khu vực châu Á và các thị trường mới nổi. Vì sao? Vì USDC có tính tuân thủ cao hơn, có địa chỉ rõ ràng về mặt pháp lý, và điều đó khiến các giao thức tài chính phi tập trung tin tưởng hơn khi đưa nó vào hợp đồng thông minh làm tài sản thế chấp. Đây là một chi tiết quan trọng khi nói về AI agent. Một AI agent không thể mở tài khoản ngân hàng truyền thống vì nó không có giấy tờ tùy thân. Nhưng nó có thể sở hữu một địa chỉ ví trên blockchain, và nó có thể nhận USDC từ một hợp đồng thông minh mà không cần hỏi xin phép bất kỳ ngân hàng nào. Toàn bộ luận điểm của Agent Stack nằm gọn trong sự tương phản đó. Tôi từng viết trong một bài phân tích quản trị: whitepaper là bản đồ, còn cộng đồng là ngọn lửa. Circle đang viết bản đồ cho một vùng lãnh thổ chưa ai đặt chân tới, và cộng đồng đứng sau họ không phải là các nhà hoạt động phi tập trung chính hiệu, mà là các quỹ định chế đang tìm kiếm lợi nhuận từ cuộc cách mạng AI. Bây giờ tôi muốn đi vào chi tiết kỹ thuật. Agent Stack là gì, chính xác là gì? Circle không công bố tài liệu mã nguồn mở, không công khai kiến trúc. Nhưng dựa trên kinh nghiệm audit của tôi khi làm việc với nhiều giao thức thanh toán blockchain, tôi có thể đọc vị kiến trúc của sản phẩm này từ cái tên của nó và từ bối cảnh hệ thống USDC hiện tại. Agent Stack gần như chắc chắn bao gồm năm lớp. Lớp thứ nhất là tạo lập danh tính: mỗi AI agent sẽ được cấp một hoặc nhiều địa chỉ ví, lý tưởng nhất là một dạng danh tính phi tập trung có thể xác minh được trên chuỗi. Lớp thứ hai là ủy quyền thanh toán: một agent cần cơ chế xác định giới hạn chi tiêu, người dùng cuối hoặc hệ thống điều phối sẽ đặt ra các tham số như số tiền tối đa, danh sách địa chỉ được phép, loại hàng hóa dịch vụ được phép mua. Lớp thứ ba là nền tảng thực thi: agent có thể ký giao dịch qua nhiều cơ chế khác nhau, từ ví nhúng đơn giản cho đến môi trường tính toán an toàn như enclave hoặc mô hình đa chữ ký doanh nghiệp. Lớp thứ tư là tuân thủ: Circle có thể nhúng các kiểm tra về chống rửa tiền, danh sách đen, hạn chế theo quốc gia vào quá trình tương tác của agent. Và lớp thứ năm, có lẽ quan trọng nhất, là cơ chế phân hồi và bất đồng bộ: nếu agent thực hiện một khoản thanh toán sai, làm sao để người dùng khiếu nại, làm sao để hủy bỏ hoặc hoàn tiền? Trong tài chính truyền thống, nếu ngân hàng chuyển nhầm tiền, có quy trình tra soát khiếu nại kéo dài nhiều ngày. Trong môi trường AI agent, nếu một mô hình ngôn ngữ bị tấn công prompt injection và bị lừa chuyển toàn bộ số dư trong ví, thì quy trình khiếu nại của bạn là gì? Câu trả lời hiện tại là không có. Điều này dẫn tôi đến một trong những điểm mù lớn nhất của câu chuyện Agent Stack. AI agent sở hữu ví là một chuyện, nhưng AI agent hiểu giá trị của tiền là một chuyện khác hoàn toàn. Khi một con người chi tiêu, họ có sự sợ hãi, có nỗi đau mất mát, có sự hối tiếc. AI agent không có những cảm xúc này. Nó chỉ có một hàm mục tiêu tối ưu hóa. Nếu bạn đặt một agent vào nhiệm vụ “tìm kiếm dịch vụ tốt nhất để tạo ra một bản tóm tắt thị trường”, agent đó sẽ tương tác với hàng chục dịch vụ khác nhau, mỗi lần chỉ trả vài cent, và nó có thể làm điều đó hàng triệu lần trong một ngày. Với tần suất như vậy, kiểm tra thủ công tuyệt đối không thể theo kịp. Đây không chỉ là vấn đề của Circle mà là vấn đề của toàn bộ ngành công nghiệp AI agent. Nhưng vì Circle đang đặt cược cả định giá công ty vào câu chuyện này, họ phải giải bài toán đó trước tiên. Và giải pháp khả dĩ nhất, theo góc nhìn của một người làm kiến trúc giao thức, không phải là công nghệ. Đó là thiết kế khuyến khích. Bạn không thể chống lại tấn công prompt injection chỉ bằng tường lửa. Bạn phải thiết kế một hệ thống trong đó ngay cả khi agent bị tấn công, thiệt hại chỉ nằm trong một giới hạn chấp nhận được. Giới hạn chi tiêu theo ca, yêu cầu xác nhận cho giao dịch vượt ngưỡng, thời gian khóa để cho phép ngu người dùng rút lại quyết định. Những thứ này không hề hào nhoáng khi trình diễn trên sân khấu, nhưng chúng quyết định liệu Agent Stack sẽ trở thành tiêu chuẩn hay trở thành một thảm họa quan hệ công chúng. Hãy nói về mô hình kinh tế, vì đây là nơi mà tôi tin rằng hầu hết các nhà phân tích đang bỏ sót một chi tiết quan trọng. USDC không phải là một token có yếu tố đầu cơ. Bạn không thể mua USDC với hy vọng nó tăng giá như Bitcoin. Một USDC luôn có giá trị một đô la, được đảm bảo bởi trái phiếu kho bạc Hoa Kỳ, tiền mặt và các thỏa thuận mua lại. Vì vậy, khi Circle nói rằng họ muốn USDC trở thành tiền của máy móc, họ không nói về việc tăng giá token. Họ đang nói về việc tăng quy mô nguồn cung. Mỗi khi một AI agent sử dụng USDC để thanh toán, điều đó có nghĩa là một ứng dụng mới đang tạo ra nhu cầu cho stablecoin này. Và mỗi một đô la trong nguồn cung USDC, Circle có thể đầu tư vào trái phiếu chính phủ, kiếm lợi suất khoảng bốn đến năm phần trăm mỗi năm. Với nguồn cung sáu mươi tỷ đô la hiện tại, thu nhập lãi suất đã lên tới vài tỷ đô la mỗi năm. Nếu Agent Stack thành công trong việc mở ra một thị trường thanh toán máy móc với quy mô tiềm năng hàng trăm tỷ đô la mỗi năm, thì vòng lặp này có thể tự củng cố: AI agent càng sử dụng USDC, Circle càng thu được nhiều lãi suất, công ty càng có giá trị trên thị trường chứng khoán. Điều này không giống bất kỳ loại tiền điện tử nào khác. Nó giống một mô hình ngân hàng thương mại cổ điển hơn. Trung gian truyền thống là ngân hàng, còn Circle là ngân hàng cho thuê lại cơ sở hạ tầng của chính mình cho các cỗ máy. Nhưng câu chuyện kinh tế này có một điểm nghẽn mà tôi chưa thấy ai nhắc đến trong các bản tin ngắn. Stablecoin tạo ra thu nhập lãi suất cho nhà phát hành, nhưng nó không tạo ra lợi nhuận trực tiếp cho người nắm giữ. Người dùng bình thường giữ USDC trong ví không nhận được một phần lãi suất từ trái phiếu kho bạc. Họ chỉ có một tài sản ổn định phục vụ nhu cầu giao dịch. Điều này có nghĩa là giá trị kinh tế của USDC phụ thuộc hoàn toàn vào việc nó được sử dụng như một phương tiện trao đổi chứ không phải một kho lưu trữ giá trị. Nếu AI agent chỉ giữ USDC và không chi tiêu, thì nguồn cung tăng lên nhưng vòng quay tiền tệ giảm xuống, và lợi ích kinh tế của toàn bộ hệ thống sẽ suy yếu. Ngược lại, nếu AI agent chi tiêu liên tục, chúng ta sẽ thấy khối lượng thanh toán trên chuỗi tăng vọt. Chỉ số cần theo dõi không phải là vốn hóa thị trường của USDC, mà là vòng quay của nó. Một đồng tiền được dùng để mua bán hàng trăm lần trong một ngày sẽ có giá trị kinh tế lớn hơn nhiều so với một đồng tiền được giữ trong két một năm. Và đó mới là thứ mà các nhà đầu tư vào Circle sẽ định giá khi công ty này lên sàn. Về mặt cạnh tranh, vị thế của Circle trong cuộc đua thanh toán AI có một lợi thế bẩm sinh mà Tether hoặc Stripe khó có thể sao chép. Lợi thế đó nằm ở mạng lưới DeFi. Khi một AI agent cần thực hiện một giao dịch phức tạp, ví dụ đặt một khoản vay trong giao thức Aave hoặc mua một vị thế thanh khoản trên Uniswap, nó cần một loại stablecoin được chấp nhận rộng rãi trong các hợp đồng thông minh. USDC đã có mặt ở đó. Nó là tài sản thế chấp mặc định trên hầu hết các giao thức DeFi hàng đầu. Trong khi đó, Tether tuy có nguồn cung lớn hơn nhiều nhưng việc sử dụng trên các giao thức DeFi vẫn hạn chế hơn đáng kể. Điều này xuất phát từ yếu tố niềm tin: USDC có một công ty có trụ sở tại New York, chịu sự giám sát của cơ quan tài chính, minh bạch về dự trữ. Trong thị trường AI agent, nơi các bên giao dịch không gặp mặt nhau và không có quan hệ hợp đồng truyền thống, sự minh bạch về mặt pháp lý trở thành tài sản quý giá nhất. Một agent cần tin rằng đồng tiền nó nhận được sẽ có giá trị ngày mai, không phải là một khoản dự trữ mập mờ có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Tôi nói vậy không có nghĩa là tôi tin vào sự bất bại của Circle. Ký ức của tôi về tháng ba năm 2023 vẫn còn đau. Đó là khi Silicon Valley Bank sụp đổ, và Circle có một phần ba tỷ đô la dự trữ gửi tại ngân hàng này. USDC mất neo giá, tụt xuống còn khoảng tám mươi bảy xu trên một số sàn giao dịch trong vòng vài giờ. Khoản đầu tư của tôi lúc đó không bị ảnh hưởng nặng nề, nhưng trải nghiệm đó dạy tôi một bài học: sự tập trung hóa dù được quản lý tốt đến đâu vẫn là một điểm neo yếu. Và bây giờ, nếu bạn đặt AI agent vào một hệ thống dựa trên USDC, bạn đang nhân rộng rủi ro đó lên hàng triệu lần. Một sự kiện mất neo giá vào lúc hai giờ sáng, khi tất cả các nhà giao dịch con người đang ngủ và các AI agent vẫn hoạt động liên tục, sẽ tạo ra một kịch bản hỗn loạn hoàn toàn mới. Ai sẽ là người quyết định ngừng giao dịch? Một thuật toán? Một nhóm vận hành túc trực hai mươi tư giờ? Hay đơn giản là để mọi thứ tiếp diễn đến khi liquefy? Từ góc độ quy định, đây là một mảnh ghép phức tạp hơn nhiều so với những gì các chính trị gia đang thảo luận. MiCA của Liên minh châu Âu có hiệu lực từ tháng sáu năm 2024, đưa ra một khung pháp lý toàn diện cho stablecoin, bao gồm yêu cầu dự trữ thanh khoản, nghĩa vụ báo cáo và quy định về các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Tôi ủng hộ sự rõ ràng này, nhưng tôi cũng thấy rõ một nghịch lý lớn hơn: khi AI agent tự động thực hiện hàng triệu giao dịch xuyên biên giới, các quy tắc quản lý theo quốc gia sẽ trở nên gần như không thể thực thi. Nếu một agent tại Đức thuê một agent khác tại Singapore để mua dữ liệu từ một máy chủ tại Hoa Kỳ, thì luật của nước nào điều chỉnh giao dịch đó? MiCA hay MAS của Singapore hay SEC của Mỹ? Hệ thống pháp lý hiện tại được thiết kế cho các giao dịch do con người khởi xướng với địa chỉ rõ ràng. Nhưng agent thì không có địa chỉ, không có ý chí chủ quan, không có khả năng xuất hiện tại tòa án. Các nhà lập pháp sẽ phải đưa ra một khái niệm mới: tư cách pháp lý của một cỗ máy kinh tế. Và trong khi họ tranh luận, các công ty như Circle vẫn tiếp tục xây dựng cơ sở hạ tầng. Họ hiểu rằng trong thế giới công nghệ, người đi đầu sẽ định hình quy chuẩn, và người đi sau sẽ phải nhảy vào ô chuẩn đó dù muốn hay không. Khi tôi viết báo cáo phân tích về quản trị phi tập trung hai năm trước, tôi phát hiện một điều thú vị: chỉ ba phần trăm địa chỉ ví nắm giữ hơn sáu mươi phần trăm quyền biểu quyết trong mười DAO lớn nhất. Tôi đã sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn tinh chỉnh để quét các hành vi bỏ phiếu, và kết quả cho thấy một sự thật cay đắng: phi tập trung về mặt kỹ thuật không đồng nghĩa với phi tập trung về mặt quyền lực. Người dùng cá nhân quá lười tìm hiểu chi tiết các đề xuất, họ chỉ đơn giản ủy quyền cho những người nổi tiếng hoặc các quỹ đầu tư lớn nắm giữ nhiều token. Và kết quả là, một hệ thống được thiết kế để trao quyền cho cộng đồng lại trở thành một xã hội nguyên thủy kiểu phong kiến mới. Tôi nhìn Agent Stack và tôi thấy một mô hình tương tự đang hình thành ở một tầng cao hơn. Những người ủng hộ phi tập trung có thể hy vọng rằng hàng triệu AI agent sở hữu ví riêng sẽ tạo nên một nền kinh tế phân tán rộng khắp. Nhưng thực tế có thể diễn ra ngược lại. Hàng triệu agent đó sẽ kết nối với nhau thông qua một vài nền tảng tập trung, sử dụng một loại stablecoin tập trung do một công ty duy nhất phát hành, tuân theo các quy tắc về danh sách trắng, danh sách đen do chính công ty đó thiết lập. Nếu không có hệ thống danh tính phi tập trung thực sự và cơ chế quản trị minh bạch, chúng ta sẽ chỉ đơn giản là tái tạo ngân hàng toàn cầu với một cái tên mới. Nhưng hãy công bằng mà nói, tôi cũng nhìn thấy một viễn cảnh lạc quan. Trong năm 2021, tôi tham gia Gitcoin Grants Round 10. Tôi quyên góp ba trăm đô la cho năm dự án mã nguồn mở khác nhau, và trải nghiệm đó đã thay đổi cách tôi nghĩ về tài trợ công cộng. Cơ chế tài trợ bậc hai đã khuếch đại tiếng nói của những khoản đóng góp nhỏ lẻ, tạo ra một kết quả hoàn toàn khác với cơ chế bỏ phiếu theo số vốn góp đơn thuần. Nó cho tôi niềm tin rằng thiết kế khuyến khích thông minh có thể tạo ra những kết quả tốt đẹp hơn cho cộng đồng. Nếu Circle hoặc một ai đó trong hệ sinh thái này thiết kế được một cơ chế tương tự cho thanh toán AI agent, nơi các agent nhỏ lẻ có tiếng nói ngang bằng với các tập đoàn lớn, nơi sự minh bạch của từng giao dịch được bảo vệ như một quyền cơ bản – thì câu chuyện “tiền của máy móc” không còn là một lời hứa suông. Nó thậm chí có thể trở thành nền tảng cho một mô hình kinh tế mới, nơi mà các tác tử kinh tế không phải con người có thể hợp tác, cạnh tranh và giải quyết xung đột mà không cần một trung tâm quyền lực duy nhất. Tôi muốn kể cho bạn nghe một câu chuyện về sự kiên cường. Khi Terra sụp đổ vào tháng năm năm 2022, tôi hai mươi ba tuổi và đang làm việc tại một quỹ nhỏ ở Kuala Lumpur. Tôi đã đầu tư sáu nghìn đô la vào giao thức Anchor, tin rằng lãi suất hai mươi phần trăm là bền vững, tin rằng stablecoin thuật toán của Do Kwon sẽ thay đổi thế giới. Và tôi đã mất gần như toàn bộ số tiền tiết kiệm của mình trong một tuần. Đó là một bài học cay đắng, nhưng nó đã củng cố một nguyên tắc mà tôi giữ đến hôm nay: sự đổi mới mà không có sự trung thực về rủi ro chỉ là một trò lừa đảo được trang bị tốt. Khi tôi nhìn vào Agent Stack, tôi không muốn thấy một chu kỳ kinh doanh khác được tô vẽ bằng những thuật ngữ hào nhoáng. Tôi muốn thấy sự trung thực. Circle cần phải thừa nhận rằng họ chưa biết cách xử lý trách nhiệm pháp lý khi một AI agent gây ra tổn thất. Họ cần phải thừa nhận rằng vấn đề bảo mật của hệ thống phụ thuộc vào một thứ mơ hồ gọi là “niềm tin vào AI” mà chưa ai định nghĩa được đầy đủ. Nếu họ không thừa nhận những điều đó, sớm muộn gì họ cũng sẽ nhận được một bài học lớn hơn, đau đớn hơn bài học của tôi với Terra. Đi sâu hơn một chút vào công nghệ. Lớp dữ liệu khả dụng của hệ sinh thái hiện tại đang bị thổi phồng. Chín mươi chín phần trăm các rollup trên thị trường không tạo ra đủ dữ liệu để cần một lớp DA chuyên dụng; họ chạy trên các máy chủ tập trung và chỉ công bố cam kết lên Ethereum. Điều này cho thấy một xu hướng rộng hơn: trong thị trường đi ngang, phần lớn công nghệ blockchain chỉ là hình thức. Nhưng khi nói đến AI agent, nhu cầu xác thực dữ liệu sẽ thay đổi căn bản. Một AI agent giao dịch trên chuỗi cần biết liệu một hợp đồng thông minh có thực sự chạy đúng mã hay không, cần xác minh rằng nguồn dữ liệu mà nó đang sử dụng chưa bị thao túng. Đây là một tình huống mà bằng chứng không kiến thức và các lớp DA phi tập trung thực sự trở nên có giá trị. Nhưng hiện tại, Agent Stack của Circle dường như chưa giải quyết bài toán này. Nó ưu tiên tính tuân thủ hơn là tính toán đáng tin cậy. Nó ưu tiên câu chuyện “dễ dàng tích hợp” hơn là câu chuyện “bằng chứng khoa học”. Có một khoảng cách giữa những gì công nghệ yêu cầu để trở nên trưởng thành và những gì một công ty kêu gọi vốn cần để có vẻ ngoài đẹp đẽ. Một chi tiết mà tôi tin là các nhà phân tích đang đánh giá thấp nằm ở mối quan hệ giữa Circle và Coinbase. Đó là hai thực thể riêng biệt nhưng có quan hệ mật thiết với nhau, và Base, chuỗi rollup do Coinbase xây dựng, gần như là một sân chơi hoàn hảo cho Agent Stack. Base có thời gian tạo khối nhanh, chi phí thấp, và nó được xây dựng trên OP Stack, một trong những framework rollup phổ biến nhất hiện nay. Nếu Circle đẩy mạnh Agent Stack như một bộ công cụ phát triển thì những người xây dựng AI agent trên Base sẽ có một lợi thế bẩm sinh khi sử dụng USDC làm đồng tiền thanh toán mặc định. Sự kết hợp này tạo ra một hiệu ứng mạng lưới mà Stripe hoặc Skyfire khó có thể đánh bại trong ngắn hạn. Nhưng điểm yếu của nó cũng nằm ở đó: phụ thuộc quá nhiều vào một hệ sinh thái, dù là hệ sinh thái lớn nhất trong giới tiền điện tử, có thể khiến Agent Stack khó mở rộng ra ngoài thế giới tiền mã hóa. Intel, các ngân hàng truyền thống, các nhà cung cấp đám mây lớn – họ không muốn xây dựng hệ thống của mình trên một giao thức chỉ hoạt động tốt trên blockchain của Coinbase. Họ muốn sự tương tác liền mạch với hệ thống ngân hàng truyền thống. Và đó là lý do vì sao tôi nghĩ rằng Agent Stack thực chất là một trò chơi dài hạn. Trong ba đến năm năm tới, nếu AI agent trở thành một kênh thương mại lớn, thì không chỉ các công ty tiền mã hóa mà ngay cả các ngân hàng trung ương cũng sẽ phải đưa ra giải pháp của riêng mình. Khi đó, Circle sẽ có một lịch sử và một bộ công cụ. Lịch sử là tài sản, nhưng lịch sử cũng là gánh nặng. Trong tháng vừa qua, khi thị trường đi ngang, tôi đã tổ chức bốn buổi thảo luận nhỏ với những người xây dựng giao thức cũng như các nhà đầu tư thiên thần. Tôi muốn hiểu tại sao một số dự án vẫn tiếp tục nhận vốn trong khi những dự án có nền tảng tốt hơn lại bị bỏ rơi. Câu trả lời tôi nhận được lặp đi lặp lại: vì câu chuyện. Mọi người tin vào câu chuyện AI agent bởi vì họ nhìn thấy nó trong chính công việc của họ – các trợ lý lập trình, các công cụ viết tự động, các quy trình phân tích dữ liệu. Họ không cần phải giải thích tại sao AI tạo sinh lại có giá trị. Điều họ chưa thấy được là bằng chứng về một nền kinh tế máy móc hoạt động hiệu quả trên blockchain. Và đó là lý do vì sao tôi đánh giá cao việc Circle không lãng phí thời gian kêu gọi cộng đồng mà đi thẳng vào các hội nghị chuyên ngành AI. Họ hiểu rằng câu chuyện chỉ có giá trị khi nó được kể đúng người. Nhưng họ vẫn chưa giải quyết được phần quan trọng nhất: chứng minh rằng USDC thực sự được các AI agent sử dụng trong môi trường thực tế với quy mô lớn. Tôi muốn đưa ra một quan điểm phản trực giác, và hy vọng nó sẽ thách thức người đọc. Hiện tại, hầu hết các cuộc thảo luận về thanh toán AI đều tập trung vào tính hiệu quả: nhanh hơn, rẻ hơn, tự động hóa hơn. Nhưng tôi tin rằng giá trị thực sự của Agent Stack nằm ở một nơi hoàn toàn khác – nó nằm ở khả năng tạo ra một lớp tin tưởng có thể lập trình được. Trong thế giới ngân hàng truyền thống, bạn phải tin tưởng tổ chức phát hành thẻ tín dụng khi bạn thực hiện một giao dịch trực tuyến. Bạn cung cấp số thẻ, mã xác minh, và tổ chức đó đảm bảo thanh toán. Với AI agent, ranh giới của niềm tin này cần phải được mã hóa thành các quy tắc: số tiền tối đa cho mỗi giao dịch, danh sách các dịch vụ được phép, thời gian hiệu lực của ủy quyền. Đó là một khái niệm tôi gọi là “phạm vi tín nhiệm động.” Nó không được xác định một lần duy nhất, mà được cập nhật liên tục dựa trên hành vi của agent, lịch sử giao dịch và đánh giá rủi ro theo thời gian thực. Nếu Agent Stack có thể hiện thực hóa điều này, nó sẽ không chỉ là một bộ SDK thanh toán. Nó sẽ là một lớp hạ tầng cho toàn bộ nền kinh tế tự động hóa. Và người nắm giữ lớp hạ tầng đó sẽ có quyền lực vô cùng to lớn – lớn hơn bất kỳ ngân hàng nào trong lịch sử. Nhân nói về quyền lực, một khía cạnh mà cộng đồng tiền mã hóa cần phải cảnh giác chính là mức độ tập trung hóa trong cách Circle vận hành. USDC sử dụng các hợp đồng thông minh có khả năng nâng cấp. Circle có quyền đóng băng các địa chỉ ví nếu bị yêu cầu từ cơ quan thực thi pháp luật, và điều này đã được thực hiện nhiều lần trong quá khứ. Khi bạn chấp nhận USDC trong ví của một AI agent, bạn đang chấp nhận một thực tế rằng Circle – hoặc chính phủ Hoa Kỳ – có thể tịch thu hoặc đóng băng số tài sản đó bất cứ lúc nào. Với người dùng cá nhân, rủi ro này có thể chấp nhận được. Nhưng trong nền kinh tế máy móc, nơi các agent thực hiện giao dịch hai mươi tư giờ một ngày, mọi thời điểm ngừng hoạt động đều gây ra tổn thất tài chính. Một quyết định đóng băng từ một cơ quan quản lý có thể lan truyền như một cơn sóng, khiến hàng chục nghìn agent cùng lúc mất khả năng thanh toán, kéo theo sự sụp đổ của các dịch vụ phụ thuộc vào chúng. Đây là một loại rủi ro hệ thống mà mô hình ngân hàng trung ương chưa từng phải đối mặt. Từ góc độ vận hành, tôi nghĩ rằng một trong những thách thức thú vị nhất mà đội ngũ của Circle sẽ phải đối mặt là tạo ra một giao diện quản trị cho con người can thiệp vào hoạt động của các AI agent. Hãy tưởng tượng bạn là quản trị viên của một mạng lưới hai trăm ngàn agent thực hiện ba triệu giao dịch mỗi ngày. Bạn sẽ làm gì khi có một agent bắt đầu hành vi bất thường – đột ngột chuyển toàn bộ số dư cho một địa chỉ không nằm trong danh sách trắng? Nếu bạn phải xem xét từng giao dịch, hệ thống sẽ ngừng hoạt động. Nếu bạn để cho thuật toán tự xử lý, có thể bạn sẽ không phát hiện ra một cuộc tấn công tinh vi cho đến khi quá muộn. Trong quản trị DAO, chúng tôi gọi đây là nghịch lý giám sát. Bạn không thể kiểm soát mọi thứ, nhưng nếu bạn không kiểm soát gì, hệ thống sẽ đổ vỡ. Và không có một mô hình toán học nào giải quyết hoàn hảo nghịch lý này. Có những đánh đổi, và mỗi đánh đổi đều phải trả giá bằng những giá trị nào đó. Tôi nhớ lại một cuộc thảo luận tại một hội nghị ở Singapore hồi tháng tư vừa rồi. Một kiến trúc sư từ một công ty thanh toán lớn đặt câu hỏi: “Nếu một AI agent mua nhầm một bức ảnh bản quyền vi phạm, thì ai là người phải bồi thường?” Căn phòng im lặng. Mọi người hiểu rằng đây không phải là một câu hỏi pháp lý kỹ thuật thông thường. Nó chạm vào một nút thắt triết học về bản chất của ý định và trách nhiệm trong một hệ thống kinh tế ngày càng nhiều tác tử phi nhân. Nếu một người mua một bức ảnh từ một trang web giả mạo, người đó có trách nhiệm kiểm tra. Nhưng nếu một AI agent – được lập trình để tìm ảnh nhanh nhất có thể – vô tình truy cập một trang web giả mạo và thanh toán ngay lập tức, thì liệu “chủ sở hữu” của agent đó có phải chịu trách nhiệm? Hay là nhà cung cấp dịch vụ AI? Hay là giao thức thanh toán lẽ ra phải ngăn chặn giao dịch đó? Câu trả lời mà tôi muốn đưa ra: tất cả những người đó đều phải chịu trách nhiệm một phần, và đó là lý do vì sao cần có một khung pháp lý xuyên quốc gia. Khung này không thể được viết bởi bất kỳ quốc gia nào đơn lẻ. Nó phải được xây dựng bởi một tập hợp các bên liên quan: các nhà phát hành stablecoin như Circle, các nhà xây dựng giao thức, các nhà nghiên cứu chính sách, và đại diện của người dùng cuối. Bài toán lớn nhất mà Agent Stack phải đối mặt không nằm ở hợp đồng thông minh, không nằm ở API hay SDK, mà nằm ở một khái niệm còn sơ khai hơn nhiều: danh tính. Khi tôi nói “danh tính của một AI agent”, tôi không chỉ nói đến một public key và một private key trên blockchain. Tôi đang nói đến một tập hợp dữ liệu nhận dạng có thể bao gồm thông tin về chủ sở hữu, mục đích hoạt động, hành vi lịch sử, mức độ tín nhiệm. Trong mô hình hiện tại, nếu một agent được cấp một ví USDC thì nó có một danh tính tài chính rất thô sơ. Nhưng nó không có một danh tính có thể chuyển đổi giữa các hệ thống khác nhau, không có một uy tín mà các bên khác có thể đánh giá trước khi quyết định giao dịch. Sự thiếu hụt này sẽ hạn chế nghiêm trọng khả năng của AI agent trong việc tham gia vào các giao dịch phức tạp như vay mượn, bảo hiểm, đầu tư dài hạn. Một agent chỉ có thể mua bán hàng hóa đơn giản với số tiền nhỏ, còn muốn vay một khoản vay mười triệu đô la để xây dựng một nhà máy tự động thì sao? Nó cần một lịch sử tín dụng. Nó cần một danh tính xã hội và kinh tế. Và hệ thống đó chưa tồn tại. Circle có thể là người đầu tiên tạo ra nó thông qua Agent Stack, nhưng đây không phải là một bài toán mà một công ty có thể tự làm. Cần có sự hợp tác giữa các giao thức danh tính như ENS, các giao thức uy tín như EAS, và các mạng lưới quản trị xã hội như những gì chúng tôi xây dựng trong cộng đồng DAO. Tôi tin vào một điều mà tôi gọi là sự kiên cường của giao thức. Một giao thức tốt không phải là một giao thức không bao giờ thất bại. Một giao thức tốt là một giao thức thất bại một cách an toàn, để khi sự cố xảy ra, thiệt hại chỉ nằm trong một khu vực nhỏ và toàn bộ hệ thống có thể phục hồi nhanh chóng. Từ góc nhìn này, tôi có một lo lắng lớn về Agent Stack. Nó được xây dựng trên một mô hình tập trung nơi mà một bên duy nhất – Circle – có quyền quyết định danh sách những agent được phép hoạt động. Điều này có thể an toàn trong giai đoạn đầu, khi mà rủi ro chưa rõ ràng và cần một trung tâm ra quyết định nhanh. Nhưng khi hệ thống phát triển, nó sẽ trở thành nút thắt cổ chai, và bất kỳ sự thất bại nào ở trung tâm cũng sẽ lan tỏa ra toàn bộ mạng lưới. Điều tôi muốn thấy là một thiết kế trong đó quyền kiểm soát này được phân tán về mặt kỹ thuật, dựa trên các hợp đồng thông minh có khả năng thực thi các quy tắc một cách khách quan, thay vì dựa trên quyết định chủ quan của một nhóm người. Nhưng đó có thể là một mơ ước quá xa vời trong mô hình kinh doanh của Circle. Vào tháng chín năm 2021, tôi viết một bài phân tích dài về quan hệ công chúng trong cộng đồng tiền mã hóa và tôi kết luận rằng cộng đồng là ngọn lửa duy trì sự sống của bất kỳ giao thức nào. Không có một giao thức nào có thể tồn tại chỉ dựa trên mã nguồn và vốn đầu tư. Nó cần những con người thực sự tin tưởng vào tầm nhìn, những người sẵn sàng cùng xây dựng trong những thời điểm khó khăn. Với Agent Stack, câu hỏi là cộng đồng của sản phẩm này là ai. Họ sẽ là các nhà phát triển? Họ sẽ là các công ty lớn đang tìm cách tự động hóa hoạt động thanh toán? Hay họ sẽ là những người dùng cuối trong thế giới tiền mã hóa? Nếu cộng đồng của Agent Stack chỉ là một nhóm các công ty được chọn lọc với hóa đơn hàng triệu đô la, tôi không thể gọi đó là một cộng đồng. Đó là một nhóm khách hàng doanh nghiệp. Điều đó có thể tốt cho lợi nhuận của Circle, nhưng nó không tạo ra được sự bền vững về mặt xã hội và niềm tin như những gì mà whitepaper của Ethereum đã làm cho thế giới tiền mã hóa. Tôi đang dần đi đến phần cuối của phân tích này, nhưng trước đó tôi muốn nói rõ một điều: tôi không phủ nhận giá trị của Agent Stack. Ngược lại, tôi nghĩ rằng đây là một trong những hướng đi đúng đắn nhất của ngành công nghiệp trong năm năm qua. AI và blockchain có một sự bổ sung bẩm sinh mà ít người nhận ra. Blockchain cần dữ liệu đáng tin cậy và các tác tử phi tập trung, trong khi AI cần một lớp tài chính để hoạt động độc lập. Kết hợp chúng có thể tạo ra những hệ thống mạnh mẽ hơn bất kỳ thứ gì mà từng tồn tại trước đây. Nhưng để làm được điều đó, chúng ta không thể chỉ lặp lại khuôn mẫu cũ của các công ty công nghệ lớn – nơi một trung tâm kiểm soát tất cả. Chúng ta cần một thiết kế mới, nơi quyền lực được phân phối, trách nhiệm được chia sẻ, và sự tin tưởng được xây dựng từ các quy trình minh bạch thay vì danh tiếng nhãn hiệu. Hãy nhìn vào lịch sử của internet. Ở thời kỳ đầu, email là một giao thức phân tán, không ai sở hữu nó. Nhưng rồi các dịch vụ email tập trung xuất hiện vì chúng tiện lợi hơn. Kết quả là Google kiểm soát phần lớn hộp thư của thế giới. Điều tương tự đang xảy ra với blockchain. Chúng ta bắt đầu với những ý tưởng phi tập trung trong sáng, nhưng rồi những giải pháp tập trung đầy tiện nghi thắng thế. Agent Stack có thể trở thành Gmail của nền kinh tế AI – tiện lợi, mạnh mẽ, phổ biến. Và nếu không ai cẩn thận, nó cũng có thể trở thành một hệ thống giám sát tinh vi mà chúng ta chấp nhận chỉ vì nó dễ sử dụng. Điều tôi muốn đề xuất không phải là phản đối sự tiện lợi, mà là yêu cầu rằng sự tiện lợi đó phải được xây dựng trên một nền tảng quyền hạn rõ ràng, nơi người dùng – dù cá nhân hay máy móc – có thể rút lui khỏi hệ thống bất cứ lúc nào mà không mất đi toàn bộ giá trị đã tích lũy. Khả năng thoát ra là một quyền cơ bản của niềm tin trong bất kỳ hệ thống nào. Cuộc sống của tôi ở Kuala Lumpur là một cuộc sống của sự tương phản. Thành phố này vừa quen thuộc với truyền thống tài chính của khu vực, vừa nhanh nhạy với công nghệ mới. Tôi ngồi viết bài này trong một quán cà phê chỉ cách tòa nhà Petronas Towers vài phút đi bộ, và tôi nhìn thấy hình ảnh của một nền kinh tế đang chuyển mình. Có những người buôn bán hàng rong ở góc phố, có những nhà giao dịch tiền mã hóa trong các văn phòng cao tầng, có những chương trình chính phủ khuyến khích đổi mới sáng tạo. Nền kinh tế AI agent có thể sẽ không đến từ những văn phòng tráng lệ ở New York hay Silicon Valley. Nó có thể đến từ những nơi như Kuala Lumpur, nơi con người hiểu được giá trị của sự thực dụng và tinh thần cầu tiến. Và điều đó có nghĩa là, trong khi Circle đang xây dựng hạ tầng từ trên xuống, các cộng đồng nhỏ hơn có thể xây dựng những ứng dụng đáng ngạc nhiên từ dưới lên. Sự kết hợp của hai luồng chuyển động đó mới là thứ tạo ra một hệ sinh thái thực sự. Nếu tôi có thể đưa ra một lời kết cho bài phân tích này, tôi sẽ nói thế này: đừng đánh giá Agent Stack dựa trên những gì nó là ngày hôm nay, mà hãy đánh giá dựa trên những gì nó khẳng định về tương lai. Nó khẳng định rằng chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên trong đó máy móc không chỉ trợ giúp con người mà còn có thể tham gia vào nền kinh tế như những tác tử độc lập. Nó khẳng định rằng các stablecoin tuân thủ quy định có thể trở thành xương sống của một hệ thống tài chính hoàn toàn mới. Và nó phơi bày một câu hỏi mà chúng ta chưa có câu trả lời: làm thế nào để xây dựng một nền kinh tế máy móc vừa hiệu quả vừa công bằng? Câu hỏi đó không có câu trả lời đơn giản, và bất kỳ ai tuyên bố đã tìm ra giải pháp thì có lẽ đang tự lừa dối mình. Nhưng việc đặt ra câu hỏi, rồi kiên nhẫn tìm kiếm câu trả lời thông qua những thử nghiệm thực tế, qua những thất bại có thể xảy ra và sửa chữa liên tục, đó chính là con đường phát triển của chúng ta. Mỗi block là một cơ hội để viết lại luật chơi. Câu hỏi còn lại là: liệu chúng ta – những người đã từng mơ về một thế giới phi tập trung – có đủ kiên nhẫn để học hỏi từ các cỗ máy, và đủ kiên định để nhắc nhở chúng về những giá trị mà con người coi là bất khả xâm phạm? Câu trả lời, tôi nghĩ, sẽ được viết trong những khối giao dịch của chính các agent mà chúng ta đang tạo ra.