Khi Microsoft âm thầm khai tử Azure Blockchain Service vào tháng 9 năm 2021, hầu hết giới công nghệ không để ý. Tôi thì có. Không phải vì tôi quan tâm đến Microsoft, mà vì cái chết của một sản phẩm blockchain doanh nghiệp do một gã khổng lồ phần mềm hậu thuẫn nói lên nhiều điều về ngành này hơn bất kỳ bài phát hành sách trắng nào.
Azure Blockchain Service ra mắt năm 2019 với tham vọng rất rõ ràng: trở thành bệ phóng cho các doanh nghiệp muốn xây dựng ứng dụng blockchain mà không cần tự vận hành hạ tầng. Vào thời điểm đó, Microsoft đã hợp tác với JPMorgan, được xem là một bước đi chiến lược để đưa blockchain vào Phố Wall. Nhưng cái kết của dịch vụ này là một thông báo ngắn gọn trên trang hỗ trợ: ngừng hỗ trợ, gợi ý khách hàng chuyển sang giải pháp khác. Không ồn ào, không phân tích hối tiếc.
Mã nguồn không nói dối. Nhìn vào kiến trúc của Azure Blockchain Service, tôi thấy một vấn đề cơ bản ngay từ ngày đầu: nó là một chuỗi riêng tư, được quản lý hoàn toàn bởi một thực thể duy nhất. Nói cách khác, bạn đang trả tiền để thuê một cuốn sổ cái mà Microsoft có thể đọc, sửa hoặc tắt bất cứ lúc nào. Về mặt mật mã, điều này tạo ra một điểm tin cậy duy nhất – chính xác là thứ mà blockchain được thiết kế để loại bỏ.
Tôi nhớ hồi đó, khi audit một số hợp đồng thông minh trên các chuỗi tương tự, tôi đã viết script để kiểm tra quyền admin. Kết quả: hợp đồng có một hàm pause() và một hàm changeOwner() do nhà cung cấp kiểm soát. Khách hàng nói với tôi rằng họ cần tính năng đó để tuân thủ quy định. Tôi hiểu, nhưng tôi cũng biết rằng đó không phải là blockchain. Đó là một cơ sở dữ liệu phân tán có thêm vài bằng chứng mật mã.
Khi tôi nhìn vào sự thất bại của Azure Blockchain Service, tôi thấy một mô thức lặp lại: các công ty lớn cố gắng bán blockchain cho doanh nghiệp bằng cách loại bỏ những phần khó chịu nhất – tính phi tập trung, tính không thể kiểm duyệt, sự minh bạch. Kết quả là họ tạo ra một sản phẩm lai không phải blockchain, không phải cơ sở dữ liệu truyền thống, và không ai cần.
Hãy nhìn vào con số: báo cáo của Microsoft cho thấy mức tăng trưởng 43% của Azure trong quý đó không đến từ blockchain, mà từ AI và các dịch vụ điện toán đám mây truyền thống. Không có số liệu cụ thể nào về số lượng khách hàng blockchain doanh nghiệp. Khi một dịch vụ không được đề cập trong báo cáo tài chính, đó là một dấu hiệu. Mã nguồn không nói dối, và báo cáo tài chính cũng vậy.
Nhưng đây mới là phần phản trực giác: sự thất bại này không hẳn là tin xấu. Nó cho thấy thị trường đã trưởng thành hơn so với năm 2017. Các doanh nghiệp không còn mua những món đồ trang sức blockchain giả. Họ bắt đầu đặt câu hỏi: giá trị thực sự nằm ở đâu? Nếu một chuỗi riêng tư do Microsoft quản lý, tại sao tôi không dùng SQL Server cộng thêm vài cột hash? Chi phí thấp hơn, hiệu suất cao hơn, và không có rào cản kỹ thuật.
Theo quan sát của tôi, các tổ chức truyền thống không cần public chain của bạn. Điều đó đúng. Nhưng họ cũng không cần một private chain của Microsoft, Amazon hay IBM. Họ cần giải quyết bài toán tin cậy liên tổ chức. Và nếu không có sự tin cậy đó, blockchain không có lý do tồn tại.
Sự thất bại của Azure Blockchain Service dạy chúng ta một bài học về việc ép công nghệ vào khuôn khổ cũ. Cách tiếp cận đúng không phải là đưa blockchain vào trung tâm dữ liệu của doanh nghiệp, mà là thiết kế các giải pháp cho phép nhiều bên không tin tưởng nhau phối hợp mà không cần trung gian. Điều đó đòi hỏi một sự thay đổi về tư duy, không chỉ về công nghệ.
Tôi còn nhớ một khách hàng hỏi tôi: tại sao chúng tôi không tự triển khai Hyperledger Fabric trên Azure? Tôi trả lời: bạn có thể, nhưng đó là một nút trong mạng lưới, không phải là mạng lưới. Nếu bạn là bên duy nhất vận hành nút, bạn đang lãng phí tiền. Anh ấy gật đầu, rồi quay lại dùng PostgreSQL.
Kể từ khi Azure Blockchain Service biến mất, các nhà cung cấp lớn đã chuyển hướng. AWS cung cấp Managed Blockchain nhưng cũng không gây được tiếng vang. Google Cloud thì im lặng. Thay vào đó, họ bán các dịch vụ lưu trữ dữ liệu phi tập trung như IPFS, hoặc tích hợp với các public chain thực sự. Đó là một tín hiệu đúng đắn.
Mã nguồn không nói dối. Nhưng các nhà tiếp thị thì có. Họ sẽ nói với bạn rằng blockchain doanh nghiệp đang bùng nổ. Họ sẽ chỉ vào những bằng sáng chế, những pilot project, những 'bằng chứng khái niệm' kéo dài ba năm. Nhưng nếu bạn nhìn vào số lượng giao dịch thực tế, số lượng node độc lập, và mức độ sử dụng ngoài phạm vi thử nghiệm, bạn sẽ thấy một bức tranh khác.
Điều này dẫn đến một câu hỏi khó chịu: liệu toàn bộ ngành blockchain có đang lặp lại sai lầm tương tự? Bằng cách tập trung vào việc bán công cụ thay vì giải quyết vấn đề, chúng ta có thể đang tạo ra những sản phẩm tinh vi nhưng vô dụng. Các kỹ sư giỏi sẽ rời đi khi họ nhận ra rằng họ đang xây dựng một thứ mà chính họ cũng không sử dụng.
Vào cuối ngày, sự thất bại của Azure Blockchain Service không phải là một bi kịch. Nó là một sự thanh lọc cần thiết. Nó giúp phân định rõ ranh giới giữa blockchain thực sự và những thứ chỉ mang tên blockchain. Câu hỏi quan trọng nhất mà mọi dự án cần tự hỏi không phải là 'chúng ta có nên dùng blockchain không?', mà là 'blockchain có giúp chúng ta loại bỏ trung gian đáng tin cậy không?'. Nếu câu trả lời là không, hãy đóng laptop lại và đi uống cà phê.
Tôi sẽ theo dõi động thái tiếp theo của Microsoft trong không gian này. Họ có thể không còn bán blockchain như một dịch vụ, nhưng họ vẫn đang tích cực sử dụng các công nghệ sổ cái phân tán trong các lĩnh vực như quản lý chuỗi cung ứng và xác thực tài liệu. Điều đó cho thấy một sự trưởng thành: không còn cố gắng ép blockchain vào mọi thứ, mà chỉ sử dụng nó ở những nơi nó thực sự phù hợp.
Nhìn về phía trước, tôi tin rằng bước ngoặt tiếp theo sẽ không đến từ các ông lớn công nghệ, mà từ những giao thức public chain có khả năng giải quyết các bài toán doanh nghiệp một cách tự nhiên. Khi một doanh nghiệp có thể tương tác với một chuỗi công khai mà không cần xin phép, với chi phí giao dịch thấp và quyền riêng tư được bảo vệ bằng bằng chứng không tiết lộ, lúc đó họ mới thực sự nhận ra giá trị của blockchain. Đó sẽ là khoảnh khắc mà những 'giải pháp' nhân tạo như Azure Blockchain Service bị lãng quên.
Đối với những ai đang xây dựng sản phẩm blockchain cho doanh nghiệp, lời khuyên của tôi rất đơn giản: hãy bỏ điều khiển khỏi tay bạn. Nếu khách hàng không có quyền tự chủ về hạ tầng, họ không bao giờ thực sự sở hữu giải pháp. Và nếu họ không sở hữu nó, họ sẽ không bao giờ tin tưởng nó. Sự tin tưởng không đến từ logo Microsoft hay Amazon. Nó đến từ những bằng chứng mật mã mà bạn không thể giả mạo.
Sự ra đi của Azure Blockchain Service là một lời nhắc nhở rằng trong công nghệ, không có chỗ cho những thứ nửa vời. Bạn hoặc là phi tập trung, hoặc không. Bạn hoặc là minh bạch, hoặc không. Khách hàng cuối cùng sẽ nhận ra sự khác biệt. Và khi họ nhận ra, họ sẽ chọn một giải pháp thực sự hoạt động, không phải một món đồ trang sức được mạ vàng bằng thuật ngữ.
Tôi sẽ kết thúc bằng một câu hỏi dành cho các nhà phát triển: bạn đang xây dựng một thứ mà bạn muốn dùng, hay một thứ mà bạn nghĩ người khác nên dùng? Câu trả lời có thể quyết định liệu sản phẩm của bạn có trở thành một trang lưu trữ trên web như Azure Blockchain Service, hay trở thành một phần của hạ tầng tài chính toàn cầu. Hãy chọn cho đúng.
Ghi chú: Bài viết này không nhằm xúc phạm Microsoft. Họ là một công ty tuyệt vời trong nhiều lĩnh vực. Nhưng blockchain là một ngoại lệ đáng chú ý, và tôi tin rằng việc nhìn nhận rõ ràng sai lầm là cách duy nhất để tiến về phía trước.
