Tuần qua, một bức thư ngỏ được truyền thông phương Tây tiết lộ đã làm rung chuyển không chỉ giới ngoại giao mà còn cả cộng đồng công nghệ. Bức thư, được cho là soạn thảo nội bộ từ chính quyền Washington, gửi tới 35 quốc gia, đặt ra một câu hỏi sống còn: 'Bạn đứng về phía nào trong cuộc cạnh tranh AI Mỹ-Trung?'.
Tôi, với tư cách là một nhà phân tích đầu tư Crypto tại Milan, người đã theo dõi dòng vốn và chuỗi cung ứng công nghệ suốt gần ba thập kỷ, nhận thấy đây không chỉ là một sự kiện địa chính trị đơn thuần. Đây là một tín hiệu vĩ mô có sức nặng ngang với việc thành lập NATO trong lĩnh vực công nghệ. Và như mọi khi, khi một 'NATO' mới hình thành, dòng chảy vốn và tài sản sẽ bị định hình lại một cách triệt để.
Bối cảnh: Từ 'Chip' đến 'Hệ thống'
Trước đây, cuộc chiến công nghệ Mỹ-Trung chỉ gói gọn trong các lệnh cấm xuất khẩu chip bán dẫn. Đó là một cuộc chiến 'phòng thủ'. Washington nói: 'Chúng tôi sẽ không bán cho bạn những con chip tốt nhất'. Nhưng bức thư này cho thấy một sự leo thang chiến lược. Họ không chỉ nói về 'vật' (chip) nữa. Họ đang nói về 'quốc gia' và 'hệ thống'.
Cụ thể, thông qua khuôn khổ 'Pax Silica' (một cái tên mang đậm chất 'Hòa bình La Mã' thời hiện đại), Mỹ đang xây dựng một liên minh AI độc quyền. 25 quốc gia đã ký kết. Và bức thư này là lời mời (hay tối hậu thư) gửi đến 10 quốc gia còn lại. Nội dung cốt lõi: 'Nếu bạn tham gia vào hệ thống AI của Trung Quốc, bạn sẽ bị đặt ra ngoài lề của hệ thống của chúng tôi'. Đây là sự trở lại của logic 'Ai không ở với chúng ta là chống lại chúng ta' trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, nhưng lần này, vũ khí là chip AI và các mô hình ngôn ngữ lớn.
Phân tích cốt lõi: 'NATO công nghệ' và 'Crypto'
Điều tinh tế (và đáng sợ) trong thiết kế này là nó biến chuỗi cung ứng AI thành một vũ khí địa chính trị. Nó không chỉ cấm bán chip cho Trung Quốc; nó còn cấm các đồng minh sử dụng hệ sinh thái AI của Trung Quốc. Điều này tạo ra một 'bức tường lửa' khổng lồ, chia cắt thế giới công nghệ thành hai cực.
Vậy, điều này có ý nghĩa gì với Crypto? Nó lớn hơn nhiều so với việc giá Bitcoin tăng hay giảm trong ngày.
- Sự khan hiếm của 'GPU có chủ quyền': Trong một thế giới bị chia cắt, khả năng tiếp cận sức mạnh tính toán (GPU) không còn là vấn đề thương mại nữa. Nó trở thành vấn đề an ninh quốc gia. Các quốc gia thuộc phe Mỹ sẽ có GPU, các quốc gia thuộc phe Trung Quốc có thể không. Điều này thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu về DePIN (Mạng lưới cơ sở hạ tầng vật lý phi tập trung). Các dự án như Render Network, Akash Network, hay io.net, vốn đang kết nối các GPU lẻ tẻ trên toàn cầu, sẽ trở thành 'công cụ né tránh' địa chính trị. Nếu một start-up AI ở Ấn Độ không thể mua GPU từ Mỹ, họ có thể thuê sức mạnh tính toán từ các mạng lưới phi tập trung này. Tôi nghĩ rotation tiếp theo sẽ vào các dự án DePIN, vì chúng là hạ tầng sống còn trong thế giới đa cực.
- Sự trỗi dậy của 'AI Layer-1 có chủ quyền': Trung Quốc và các đồng minh sẽ không thể sử dụng các mô hình AI hàng đầu của Mỹ. Họ buộc phải xây dựng hệ sinh thái của riêng mình, từ chip đến mô hình. Điều này giống hệt những gì đã xảy ra với blockchain: các quốc gia muốn có một 'Internet quốc gia' (như Nga đã thử nghiệm). Ở đây, họ sẽ muốn có một 'AI quốc gia'. Các blockchain công khai, không cần cấp phép, có thể trở thành lớp thanh toán và dữ liệu cho các mô hình AI có chủ quyền này. Hãy nhìn vào các dự án như Bittensor (TAO) hay Allora, nơi các mô hình AI có thể giao dịch và cạnh tranh với nhau. Trong kịch bản địa chính trị này, chúng trở thành nền tảng trung lập, nơi các mô hình AI từ cả hai phe có thể tương tác, bất chấp các bức tường lửa.
- Stablecoin và 'Kho bạc kháng trừng phạt': Bức thư này là một hành động 'kinh tế cưỡng chế' điển hình. Nó dùng thị trường Mỹ và công nghệ Mỹ làm con bài để buộc các quốc gia phải tuân theo. Điều này càng làm tăng nhu cầu về một hệ thống tài chính phi tập trung, không bị kiểm soát bởi bất kỳ chính phủ nào. Stablecoin như USDC hay USDT, dù được phát hành bởi các công ty Mỹ, nhưng hoạt động trên blockchain, có thể được sử dụng để chuyển tiền xuyên biên giới mà không cần sự cho phép của Washington. Tuy nhiên, đây là một con dao hai lưỡi. Nếu Mỹ quyết định 'đóng băng' các địa chỉ ví liên quan đến một quốc gia bị trừng phạt (như họ đã làm với Tornado Cash), thì stablecoin sẽ mất đi tính 'kháng trừng phạt'. Điều này thúc đẩy nhu cầu về các stablecoin phi tập trung thực sự, như DAI của MakerDAO, hoặc các giao thức lợi nhuận stablecoin như sUSDe. Nhưng tôi phải cảnh báo: các sản phẩm lợi nhuận như sUSDe được xây dựng trên sự không khớp kỳ hạn và rủi ro chồng chất. Chúng chạy tốt trong bull market nhưng sẽ phát nổ đầu tiên trong bear market. Trong một cuộc chiến địa chính trị, rủi ro hệ thống sẽ xuất hiện rất nhanh.
Góc nhìn phản trực giác: Sự 'thoái vị' của tiền pháp định
Khi mọi người đều lạc quan về sự thống trị của Mỹ trong lĩnh vực AI, tôi lại thấy một điểm mù lớn. Chiến lược 'chọn phe' này có thể phản tác dụng. Nó buộc các quốc gia 'phe Trung Quốc' phải nhanh chóng xây dựng một hệ thống tài chính và công nghệ thay thế, độc lập với đồng USD. Đây là chất xúc tác mạnh mẽ nhất cho quá trình phi đô la hóa. Các quốc gia như Nga, Iran, và có thể cả Ả Rập Xê Út, sẽ đẩy mạnh sử dụng CBDC (Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương) và các hệ thống thanh toán dựa trên blockchain để tránh bị cô lập. Điều này không có lợi cho Bitcoin ngay lập tức, nhưng nó củng cố luận điểm về một tài sản phi chủ quyền, phi chính trị. Bitcoin, với tính chất trung lập của nó, trở thành 'tài sản neo' duy nhất trong một thế giới đang bị chia cắt bởi các khối AI.
Takeaway: Định vị bản thân trong thế giới song song
Đây không phải là lúc để mua vào hay bán ra. Đây là lúc để hiểu cấu trúc mới của thế giới. Hai hệ thống AI song song sẽ tạo ra hai hệ thống kinh tế song song. Và Crypto, với bản chất phân quyền, sẽ là một trong những 'cầu nối' duy nhất giữa hai bờ. Nhưng hãy cẩn thận với 'technical debt' của các giao thức DeFi. Trong một thế giới mà các quốc gia có thể bị cắt khỏi mạng lưới tài chính toàn cầu, liệu stablecoin của bạn có thực sự an toàn không? Câu hỏi dành cho bạn, nhà đầu tư, không phải là 'Bạn đứng về phe nào?', mà là 'Bạn có đang nắm giữ một tài sản có thể tồn tại ở cả hai phe không?'
