Tuần trước, trên Crypto Briefing, một tin tức thu hút sự chú ý: AC Milan đã gia hạn hợp đồng với cầu thủ trẻ Francesco Comotto đến năm 2031. Điểm đáng chú ý là bài báo cố gắng kết nối sự kiện thể thao đơn thuần này với token $ACM của câu lạc bộ, với tiêu đề và nội dung gợi ý rằng 'chiến lược dài hạn' này cộng hưởng với hệ sinh thái fan token. Sau hơn hai thập kỷ theo dõi ngành blockchain, tôi nhận ra rằng kiểu như 'tin tức' này thường là một trò chơi tâm lý có chủ đích, và việc phát hiện ra những bẫy như vậy là kỹ năng cốt lõi của một nhà đầu tư token fund.
Trong bối cảnh thị trường crypto hiện tại đang đi ngang và tích lũy, các dự án cần những câu chuyện mới để thu hút sự chú ý của nhà đầu tư. Tuy nhiên, thực tế kỹ thuật ở đây rất rõ ràng: một hợp đồng cầu thủ hoàn toàn không có tác động trực tiếp đến các chỉ số cơ bản của token như tổng cung, cơ chế đốt hay phần thưởng staking. Điểm cốt lõi của phân tích này là chỉ ra cách các câu lạc bộ và nền tảng phát hành token khai thác tâm lý cộng đồng thông qua các sự kiện 'cảm xúc' như thế này, và tại sao đây là một trong những 'góc khuất ít ai nhìn thấy' trong thị trường fan token.
Để hiểu rõ vấn đề, chúng ta cần nhìn vào lịch sử của các fan token. Kể từ cơn sốt năm 2021, các token như $PSG, $CITY hay $ACM đều hứa hẹn mang lại quyền biểu quyết và quyền lợi độc quyền cho người hâm mộ. Trên thực tế, theo dữ liệu từ các sàn giao dịch như Binance, giá trị của hầu hết các fan token đã giảm từ 80% đến 95% so với đỉnh cao. Chu kỳ của chúng là: một sự kiện thể thao lớn (ký hợp đồng, chiến thắng) → sự gia tăng nhất thời về khối lượng giao dịch → sau đó là sự suy giảm dần dần khi sự phấn khích tan biến. Bài báo về hợp đồng của Comotto chính là một sự kiện như vậy: nó không thay đổi cung-cầu, không thêm tính năng mới cho token, và không tạo ra doanh thu thực tế cho giao thức.
Góc nhìn kỹ thuật ở đây rất quan trọng: Khi bạn nhìn vào Merkle tree của một fan token như $ACM, bạn sẽ thấy rằng phần lớn token nằm trong ví của sàn giao dịch và các nhà tạo lập thị trường, thay vì được phân phối rộng rãi cho người hâm mộ để sử dụng cho các mục đích phi đầu cơ. Đây là một tín hiệu cho thấy các token này được thiết kế để giao dịch, chứ không phải để tương tác. Từ kinh nghiệm audit và phân tích của mình, tôi thấy rằng hầu hết các fan token đều thiếu cơ chế 'value capture' có ý nghĩa. Ví dụ, nếu doanh thu từ bán áo đấu tăng lên nhờ một cầu thủ mới, $ACM không có cơ chế tự động để hưởng lợi từ doanh thu đó. Sự 'cộng hưởng' mà bài báo nhắc đến hoàn toàn là một khái niệm tiếp thị, không phải một sự kiện kinh tế có thể đo lường được.
Có ba tín hiệu cho thấy meta (câu chuyện) của thể loại này đang thay đổi. Thứ nhất, sự quan tâm của thị trường đối với fan token đang giảm dần, vì các nhà đầu tư đã nhận ra rằng lời hứa về 'quyền quản trị cộng đồng' thực chất là một ảo ảnh. Thứ hai, các câu lạc bộ lớn hơn như Barcelona hay Manchester City đã có những lần thất bại trong việc tạo ra nhu cầu thực sự cho token của họ. Thứ ba, sự trỗi dậy của các ứng dụng xã hội phi tập trung mới và các dự án 'fan engagement' dựa trên NFT đang cạnh tranh trực tiếp với mô hình fan token cũ. Tôi nghĩ rotation tiếp theo sẽ vào các dự án có mô hình kinh doanh minh bạch và có thể chứng minh được, thay vì chỉ dựa vào sức mạnh thương hiệu.
Đây là lý do điều này chưa được định giá: Hầu hết các nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn bị thu hút bởi một bản hợp đồng thể thao, bỏ qua thực tế là giá trị nội tại của token không thay đổi. Họ mua token vào thời điểm tin tức được đăng tải, vô tình tạo ra thanh khoản cho các cá voi đã nắm giữ từ trước. Nếu bạn nhìn vào funding rates của $ACM trên các sàn phái sinh, bạn sẽ thấy rằng không có sự thay đổi đáng kể nào xung quanh thời điểm công bố tin tức này, cho thấy các tổ chức và 'smart money' đã không coi đây là một sự kiện đáng để đầu tư. Ngược lại, họ có thể đã bán ra.
Một lỗi phổ biến khác mà tôi thấy nhiều người mắc phải là nhầm lẫn giữa giá trị cộng đồng và giá trị token. Giá trị cộng đồng của AC Milan là rất lớn, với hàng triệu người hâm mộ trên toàn thế giới. Nhưng giá trị này không tự động chuyển sang token nếu token không có cơ chế nắm bắt giá trị (value capture). Tôi đã fork repo của một vài nền tảng fan token để nghiên cứu mã nguồn, và phát hiện ra rằng hầu hết các hợp đồng thông minh đều có một hàm 'pause' hoặc 'emergency stop' do một địa chỉ duy nhất kiểm soát. Đây là một dấu hiệu cho thấy sự tập trung hóa là rất cao, và 'cộng đồng' thực chất chỉ là người tiêu dùng, không phải người ra quyết định.
Suy nghĩ mang tính tiến bộ ở đây là: Điều gì sẽ xảy ra nếu một câu lạc bộ thực sự phát hành một token có cơ chế nắm bắt doanh thu minh bạch, chẳng hạn như 5% doanh thu từ việc bán áo đấu được dùng để mua lại và đốt token? Liệu đó có phải là tín hiệu mà thị trường đang chờ đợi để bắt đầu một chu kỳ mới cho fan token không? Hiện tại, các tin tức như hợp đồng của Comotto chỉ là những gợn sóng trên mặt hồ, không phải là cơn sóng thần.
