Tôi đang ngồi trong một quán cà phê nhỏ ở Chicago, nhìn ra dòng xe cộ tấp nập trên đường phố. Trên màn hình laptop của tôi, giá dầu thô vừa chạm mốc 100 đô la Mỹ. Đó là một con số quen thuộc, nhưng lần này, nó mang một hương vị khác. Nó không chỉ là một con số trên biểu đồ; nó là một lời thì thầm về sự hỗn loạn sắp xảy ra.
Trong bảy ngày qua, một loạt các chính sách từ Nhà Trắng đã tạo ra một cơn bão hoàn hảo. Những gì tôi thấy không chỉ là sự biến động của thị trường chứng khoán Phố Wall hay sự trồi sụt của giá dầu. Tôi thấy một câu chuyện sâu sắc hơn nhiều: một câu chuyện về sự tập trung quyền lực, về sự mong manh của các hệ thống tập trung, và về lý do tại sao tầm nhìn về một thế giới phi tập trung lại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Hãy để tôi giải thích. Tuần này, Tổng thống Hoa Kỳ đã công bố một loạt các mức thuế quan mới đối với hơn 60 nền kinh tế, áp đặt một mức thuế bổ sung 50% đối với Canada, và đe dọa các hành động quân sự chống lại Iran. Đây không chỉ là những chính sách kinh tế hay ngoại giao. Chúng là những cú sốc cung ứng có chủ ý, một hành động của quyền lực tập trung nhằm định hình lại trật tự thế giới. Và như mọi khi, cái giá phải trả đầu tiên và đau đớn nhất lại rơi lên vai người dân thường.
Nhìn vào những con số. Giá xăng tại Mỹ đã vượt quá 4 đô la một gallon, một đòn giáng mạnh vào túi tiền của người tiêu dùng. Chi phí vận chuyển tăng vọt do giá dầu cao, và giá hàng hóa nhập khẩu sẽ sớm tăng theo do các mức thuế mới. Lạm phát, thứ tưởng chừng đã được kiểm soát, đang có nguy cơ bùng phát trở lại. Đây là một cơn ác mộng đối với nền kinh tế truyền thống, nhưng đối với tôi, nó giống như một lời nhắc nhở mạnh mẽ về sự cần thiết của một hệ thống thay thế.
Trong những thời điểm như thế này, tôi thường nghĩ lại hành trình của chính mình. Năm 2017, tôi 33 tuổi và đầy nhiệt huyết, tham gia vào nhóm tư vấn cho một dự án ICO có tên EquiChain. Ý tưởng thật tuyệt vời: một nền tảng quản lý tài sản bất động sản dựa trên blockchain. Chúng tôi đã viết whitepaper, tổ chức các buổi meetup, và huy động được 2,8 triệu đô la. Nhưng rồi, đội ngũ đã bỏ cuộc. Họ không có đủ minh bạch, không có một triết lý phi tập trung thực sự. Dự án sụp đổ, và tôi đã học được một bài học đắt giá: Một hệ thống chỉ mạnh mẽ khi nó được xây dựng trên nền tảng của sự minh bạch và không thể bị kiểm soát bởi bất kỳ cá nhân hay nhóm quyền lực nào. Đó là lý do tại sao, khi tôi nhìn thấy sự hỗn loạn của tuần này, tôi không chỉ thấy rủi ro. Tôi thấy cơ hội.
Quay trở lại với cơn bão thuế quan và dầu mỏ. Hãy xem xét kỹ hơn. Các mức thuế mới không chỉ đơn thuần là một công cụ thương mại; chúng là một vũ khí địa chính trị. Mục tiêu là Canada, một đồng minh thân cận, bị phạt 50% vì những bất đồng. Các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và EU bị áp thuế toàn diện. Và Iran, một đối thủ, bị đe dọa bằng vũ lực. Tất cả điều này tạo ra một sự không chắc chắn khủng khiếp. Các doanh nghiệp không biết phải lập kế hoạch như thế nào. Các nhà đầu tư đang chạy trốn khỏi rủi ro. Và các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), đang bị mắc kẹt trong một thế tiến thoái lưỡng nan.
Điểm mấu chốt ở đây là sự bất lực của các chính sách tập trung. Fed muốn hạ lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, nhưng lạm phát do thuế quan và giá dầu gây ra sẽ ngăn cản họ. Họ phải chọn giữa việc để nền kinh tế suy thoái hoặc để lạm phát tăng vọt. Đây là một tình thế không có lối thoát, một minh chứng rõ ràng cho thấy sự yếu kém cố hữu của các hệ thống ra quyết định tập trung. Một người, hay một nhóm nhỏ người, có thể đưa ra những quyết định gây ra hậu quả dây chuyền cho hàng tỷ người.
Trái ngược hoàn toàn với điều này là thế giới của blockchain. Hãy nghĩ về nó. Trong khi các thị trường truyền thống đang hỗn loạn, các mạng lưới phi tập trung như Bitcoin và Ethereum vẫn hoạt động 24/7, không bị ảnh hưởng bởi bất kỳ sắc lệnh nào từ Washington. Dữ liệu của chúng là minh bạch. Các quy tắc của chúng được viết bằng mã và được thực thi bởi các nút mạng trên toàn thế giới, không phải bởi một cơ quan trung ương nào. Khi chính phủ Mỹ áp đặt thuế quan, nó làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi một giao thức DeFi hoạt động, nó tạo ra một thị trường mở cho bất kỳ ai có kết nối Internet.
Đây không phải là một lý thuyết suông. Đây là những gì tôi đã chứng kiến trong suốt 26 năm qua. Vào mùa hè DeFi năm 2020, khi tôi 36 tuổi, tôi đã thử nghiệm Compound và Uniswap. Lợi nhuận thật hấp dẫn, nhưng điều khiến tôi say mê không phải là tiền. Đó là sự trao quyền. Lần đầu tiên, tôi có thể kiểm soát tài sản của mình mà không cần sự cho phép của bất kỳ ngân hàng nào. Đó là một cảm giác giải phóng. Và nó càng trở nên mạnh mẽ hơn trong bối cảnh hiện tại.
Tuần này, khi các quỹ đầu cơ và ngân hàng lớn đang loay hoay tìm cách phòng ngừa rủi ro từ các quyết định chính trị, các cộng đồng tiền điện tử đang làm những gì họ giỏi nhất: xây dựng. Tôi thấy sự tăng trưởng trong các giao thức cho vay phi tập trung, nơi mọi người có thể kiếm lợi nhuận từ tài sản của họ mà không cần đến ngân hàng. Tôi thấy sự quan tâm ngày càng tăng đối với stablecoin phi tập trung, một giải pháp thay thế cho các loại tiền tệ fiat đang bị lung lay bởi lạm phát. Và tôi thấy rất nhiều cuộc thảo luận về cách blockchain có thể làm cho chuỗi cung ứng trở nên minh bạch hơn, giảm bớt sự phụ thuộc vào các quyết định chính trị thất thường.
Nhưng hãy thành thật một chút. Không phải mọi thứ trong thế giới tiền điện tử đều là màu hồng. Những cây cầu cross-chain, vốn là huyết mạch của hệ sinh thái, đã bị hack tổng cộng hơn 2,5 tỷ đô la. Đó là một nghịch lý bảo mật cơ bản: chúng ta ca ngợi sự phi tập trung, nhưng chúng ta vẫn phụ thuộc vào các cầu nối tập trung để di chuyển tài sản giữa các chuỗi khác nhau. Đây là một điểm mù. Nó nhắc nhở tôi rằng chúng ta vẫn đang trong giai đoạn đầu của cuộc cách mạng này. Công nghệ chưa hoàn hảo. Có những rủi ro. Và chính xác là vì vậy, chúng ta cần phải thận trọng và có trách nhiệm.
Nhìn vào những gì đang xảy ra với các mức thuế quan đối với nhôm. Chính phủ Mỹ đang cố gắng thúc đẩy sản xuất trong nước bằng cách giảm thuế cho các công ty đầu tư vào các nhà máy luyện nhôm trong nước. Đó là một chính sách "củ cà rốt và cây gậy". Nhưng nó cũng là một sự can thiệp thị trường mạnh mẽ, tạo ra sự biến dạng và cơ hội cho tham nhũng. Ngược lại, trong thế giới phi tập trung, một giao thức như một "nông trại số" có thể tự động điều chỉnh phần thưởng cho các nhà cung cấp thanh khoản dựa trên cung và cầu, mà không cần bất kỳ cơ quan trung ương nào đưa ra quyết định.
Sự khác biệt là rất lớn. Một bên là sự tập trung quyền lực, dẫn đến sự kém hiệu quả, bất công và dễ bị tổn thương. Một bên là sự phân tán quyền lực, dẫn đến sự minh bạch, hiệu quả và khả năng phục hồi. Đây không chỉ là một cuộc tranh luận về công nghệ. Đây là một cuộc tranh luận về triết lý, về cách chúng ta tổ chức xã hội của mình.
Tôi nhớ đến năm 2022, khi thị trường sụp đổ. Tôi đã mất 70% giá trị danh mục đầu tư của mình. Đó là một khoảng thời gian đen tối. Nhưng thay vì chìm trong bi quan, tôi đã tìm thấy một ý nghĩa mới. Tôi đọc về cách blockchain có thể giúp các tổ chức phi lợi nhuận. Và tôi đã thành lập GivingChain, một nền tảng minh bạch hóa việc quyên góp từ thiện. Nó không phải là một dự án triệu đô, nhưng nó đã thu hút 20 tổ chức từ thiện. Nó đã cho tôi thấy rằng, ngay cả trong những thời điểm tồi tệ nhất, chúng ta vẫn có thể xây dựng một điều gì đó có ý nghĩa.
Vì vậy, điều này đưa chúng ta đến đâu? Tuần này, khi thế giới đang vật lộn với sự hỗn loạn của các chính sách tập trung, tôi muốn bạn nhìn xa hơn sự biến động giá cả. Tôi muốn bạn nhìn thấy cơ hội. Cơ hội để xây dựng một hệ thống tốt hơn. Một hệ thống nơi không một cá nhân hay chính phủ nào có thể đơn phương phá hủy nền kinh tế. Một hệ thống nơi sự tin tưởng được xây dựng bằng mã, không phải bằng lời hứa. Một hệ thống nơi giá trị được tạo ra bởi cộng đồng, không phải bởi các ngân hàng trung ương.
Sự trỗi dậy của Ordinals trên Bitcoin là một minh chứng cho điều này. Nó đã mang một luồng gió mới và doanh thu phí vào mạng lưới Bitcoin. Nếu không có làn sóng inscription này, mô hình bảo mật của Bitcoin có thể đã gặp rắc rối. Đây là một ví dụ hoàn hảo về sự đổi mới đến từ cộng đồng, không phải từ một kế hoạch tập trung nào đó.
Và các quy định? MiCA ở châu Âu mang lại sự rõ ràng, nhưng nó cũng tạo ra chi phí tuân thủ khổng lồ có thể giết chết các dự án nhỏ. Đây là một con dao hai lưỡi. Một mặt, chúng ta muốn có sự rõ ràng để thu hút các tổ chức lớn. Mặt khác, chúng ta không muốn đánh mất tinh thần đổi mới và phi tập trung đã làm nên điều kỳ diệu của không gian này.
Tôi không có câu trả lời hoàn hảo. Nhưng tôi có một niềm tin. Tôi tin rằng tương lai thuộc về những hệ thống phi tập trung, minh bạch và trao quyền cho cá nhân. Tuần này, khi bạn nhìn thấy sự hỗn loạn trên thị trường truyền thống, hãy nhớ rằng có một thế giới khác đang được xây dựng. Một thế giới nơi bạn là người kiểm soát tài sản của mình. Một thế giới nơi bạn là một phần của cộng đồng. Một thế giới nơi hy vọng không bao giờ tắt.
Câu hỏi đặt ra không phải là liệu công nghệ này có hoạt động hay không. Nó đã hoạt động. Câu hỏi là: liệu chúng ta có đủ can đảm để nắm lấy nó và xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn, hay chúng ta sẽ tiếp tục bị mắc kẹt trong vòng xoáy của sự tập trung quyền lực và sự bất lực của nó? Tôi đã đưa ra lựa chọn của mình từ lâu. Còn bạn?
